Zugzwang, oyuncunun hamle yapmak zorunda olması yüzünden pozisyonunun kötüleştiği, yani her hamlenin ona zarar verdiği durumdur. Satrançta pas geçme hakkı olmadığı için oyuncu istemese de oynamak zorundadır.
- En çok az taş kalan oyun sonlarında ortaya çıkar.
- Beklemek isteyen taraf, oynamak zorunda olduğu için bir taşını ya da önemli bir kareyi kaybeder.
- Karşı taraf çoğu zaman bir bekleme hamlesiyle rakibi bu duruma sokar.
Zugzwang, özellikle şah-piyon oyun sonlarında kazanç tekniğinin can alıcı noktasıdır. Rakibi hamle yapmaya zorlayarak avantajı somut bir kazanca çevirirsiniz. Konumsal anlayışın en zarif örneklerinden biri sayılır ve iyi oyuncular bunu bilerek kurar.