Satranç, iki oyuncunun 64 kareli bir tahtada karşı karşıya geldiği dünyanın en köklü strateji oyunudur. Hedef nettir: rakibin şahını kaçamayacağı şekilde tehdit etmek, yani mat etmek. Bu rehberde tahtanın dizilişinden taş hareketlerine, rok ve geçerken alma gibi özel hamlelerden beraberlik kurallarına kadar resmî satranç kurallarını adım adım öğreneceksiniz.

Tahta ve Başlangıç Dizilişi

Tahta 8 sütun ve 8 sıradan oluşur; her oyuncunun sağ alt köşesine açık renkli kare gelecek şekilde yerleştirilir. Her iki taraf 16 taşla başlar: 8 piyon, 2 kale, 2 at, 2 fil, 1 vezir ve 1 şah. Kaleler köşelere, atlar kalelerin yanına, filler de atların yanına dizilir; vezir kendi rengindeki kareye oturur, şah kalan kareye geçer. Beyaz taşları yöneten oyuncu her zaman ilk hamleyi yapar, ardından taraflar sırayla birer hamle oynar; sıra geçilemez, hamle yapmak zorunludur.

Taşların Hareketleri

  • Piyon: Bir kare ileri gider; başlangıç karesindeki ilk hamlesinde isterse iki kare ilerleyebilir. Taş almayı yalnızca bir kare çapraz ileri yapar ve asla geri gidemez.
  • Kale: Yatay ve dikey yönde, önü açık olduğu sürece istediği kadar kare ilerler.
  • Fil: Çapraz yönde istediği kadar ilerler; oyun boyunca hep başladığı renkteki karelerde kalır.
  • At: "L" biçiminde hareket eder: iki kare düz, bir kare yana. Diğer taşların üzerinden atlayabilen tek taştır.
  • Vezir: Kale ile filin hareketlerini tek taşta birleştirir; tahtadaki en güçlü taştır.
  • Şah: Her yöne yalnızca bir kare gider ve rakip taşların tehdit ettiği bir kareye asla giremez.

Şah, Mat ve Pat

Şahınız bir rakip taşın tehdidi altındaysa şah çekilmiş demektir ve tehdidi o hamlede gidermek zorundasınız: şahı güvenli bir kareye kaçırarak, araya taş koyarak ya da tehdit eden taşı alarak. Bu üç yolun hiçbiri mümkün değilse mat olur ve oyun biter; mat eden taraf kazanır. Pat ise bambaşka bir durumdur: sırası gelen oyuncunun hiçbir kurallı hamlesi yoktur ama şahı da tehdit altında değildir. Pat durumunda oyun berabere sonuçlanır — kazanırken dikkatsizlikle yarım puana razı olmanın klasik yolu budur.

Özel Hamleler

Rok

Rok, şah ile kalenin aynı hamlede birlikte oynadığı tek hamledir: şah kaleye doğru iki kare gider, kale şahın üzerinden atlayarak yanına geçer. Şah kanadına yapılana kısa rok, vezir kanadına yapılana uzun rok denir. Şartları kesindir: şah ve ilgili kale daha önce hiç oynamamış olmalı, aralarındaki kareler boş olmalı, şah o anda tehdit altında olmamalı ve şahın geçtiği ya da vardığı kareler rakip taşlarca tehdit edilmemelidir.

Geçerken Alma (En Passant)

Rakip piyon başlangıç karesinden iki kare birden ilerleyip sizin piyonunuzun tam yanına gelirse, onu yalnızca bir kare ilerlemiş gibi çapraz alabilirsiniz. Bu hak sadece hemen sonraki hamlede geçerlidir; o hamlede kullanılmazsa sonsuza dek yanar.

Piyon Terfisi

Son sıraya ulaşan piyon tahtadan kalkar ve oyuncunun seçtiği bir taşa dönüşür: vezir, kale, fil veya at. Çoğunlukla vezir seçilir; aynı anda tahtada birden fazla veziriniz olabilir.

Beraberlik Kuralları

  • Pat: Yukarıda anlattığımız gibi, hamlesi kalmayan ama şahı tehditte olmayan taraf oyunu berabere bitirir.
  • Üç kez tekrar: Aynı konum, hamle sırası aynı oyuncuda olmak üzere üç kez oluşursa beraberlik ilan edilebilir.
  • 50 hamle kuralı: Üst üste 50 hamle boyunca hiç taş alınmaz ve hiç piyon sürülmezse oyun berabere sayılabilir.
  • Yetersiz materyal: İki tarafın da mat edecek gücü kalmadıysa (örneğin yalnız şaha karşı yalnız şah) oyun berabere biter.

Yeni Başlayanlara Üç Tavsiye

Merkez karelere hükmedin, at ve fillerinizi hızla oyuna sokun ve şahınızı rok yaparak güvene alın. Her hamleden önce kendinize şu soruyu sorun: "Rakibim son hamlesiyle neyi tehdit etti?" Kuralları öğrendikten sonra en iyi öğretmen bol bol oynamaktır; kurallar kısa sürede sezgiye dönüşür.

Satranç Game Finale'de bugün oynanabilir. Aynı hesap ve sanal jeton cüzdanıyla, tam kurallı satranç masalarında gerçek rakiplere veya botlara karşı oynayabilirsiniz. Jetonlar tamamen sanaldır, gerçek para değeri taşımaz ve paraya çevrilemez.